Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu đang bước vào giai đoạn tái cấu trúc sâu rộng, doanh nghiệp Việt Nam đứng trước một yêu cầu mới: không chỉ tăng trưởng nhanh hơn, mà phải tăng trưởng thông minh hơn, xanh hơn và bền vững hơn. Những biến động địa chính trị, áp lực cạnh tranh công nghệ, yêu cầu giảm phát thải, tiêu chuẩn ESG và sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo đang định hình lại cách doanh nghiệp tạo ra giá trị. Trong bức tranh đó, “chuyển đổi số” và “tăng trưởng xanh” không còn là hai xu hướng riêng lẻ, mà đang hội tụ thành một quỹ đạo phát triển mới: chuyển đổi kép.
Đây cũng là tinh thần trung tâm được nhấn mạnh tại webinar “Doanh nghiệp Việt trong kỷ nguyên vươn mình: Tăng trưởng xanh và Đổi mới sáng tạo” do Viet Research tổ chức trong tháng 4.2026 vừa qua. Sự kiện không chỉ là dịp ghi nhận các doanh nghiệp tiên phong trong đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững, mà còn mở ra một cuộc đối thoại quan trọng về mô hình tăng trưởng mới của doanh nghiệp Việt Nam trong kỷ nguyên AI, dữ liệu và kinh tế xanh.
Nếu trước đây tăng trưởng thường được hiểu chủ yếu là mở rộng quy mô, gia tăng sản lượng hoặc khai thác tốt hơn các nguồn lực sẵn có, thì trong giai đoạn mới, lợi thế cạnh tranh sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết kiến tạo giá trị cao hơn trên mỗi đơn vị nguồn lực. Theo chia sẻ của GS.TS Vũ Minh Khương – Trường chính sách công Lý Quang Diệu (Đại học Quốc gia Singapore) tại webinar, Việt Nam đang đứng trước một “bước ngoặt lịch sử”, nơi tiềm năng, thế năng và động năng phát triển đều đang hội tụ. Tuy nhiên, để hiện thực hóa khát vọng vươn lên, doanh nghiệp không thể tiếp tục đi trên “quỹ đạo thấp” bằng những công cụ cũ. Điều quan trọng hơn là phải chuyển từ tư duy “giải phóng nguồn lực” sang tư duy “kiến tạo giá trị”.
Ở góc nhìn đó, theo GS Vũ Minh Khương, tăng trưởng xanh không chỉ là câu chuyện tuân thủ một số tiêu chí môi trường hay giảm phát thải theo yêu cầu bên ngoài. Tăng trưởng xanh cần được nhìn nhận như một chiến lược nâng cấp năng lực cạnh tranh, giúp doanh nghiệp sử dụng hiệu quả hơn con người, công nghệ, hạ tầng, tài nguyên và dữ liệu.
Cùng với đó, đổi mới sáng tạo đang trở thành năng lực nền tảng để doanh nghiệp thích ứng với biến động và tạo ra lợi thế khác biệt. Trong kỷ nguyên vươn mình, đổi mới sáng tạo không chỉ nằm ở sản phẩm mới hay công nghệ mới, mà còn nằm ở cách doanh nghiệp tái thiết kế mô hình kinh doanh, tổ chức vận hành, quản trị chuỗi cung ứng, trải nghiệm khách hàng và văn hóa nội bộ.
Một điểm nhấn quan trọng của webinar là khái niệm Twin Transformation – chuyển đổi kép. Theo chia sẻ của GS.TS Trần Thọ Đạt – Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Đại học Kinh tế quốc dân, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh không nên được hiểu như hai đường thẳng song hành tách biệt. Nếu “digital” là công cụ, “green” là mục tiêu, thì “twin” chính là tầm nhìn chiến lược kết nối hai yếu tố này thành một chỉnh thể. Chuyển đổi số giúp doanh nghiệp thu thập dữ liệu, đo lường hiệu quả vận hành, tối ưu hóa năng lượng, giảm lãng phí và minh bạch hóa quy trình. Ngược lại, áp lực ESG, tiêu chuẩn phát thải và yêu cầu của thị trường quốc tế lại thúc đẩy doanh nghiệp phải số hóa nhanh hơn, bởi không có dữ liệu thì không thể quản trị bền vững một cách thực chất.
Nói cách khác, công nghệ số là “hệ thần kinh” của doanh nghiệp hiện đại, còn mục tiêu xanh là “la bàn” định hướng cho quá trình nâng cấp đó. Một doanh nghiệp muốn chứng minh hiệu quả ESG không thể chỉ dựa vào báo cáo định tính hay các tuyên bố thiện chí. Doanh nghiệp cần hệ thống dữ liệu, công cụ đo lường, khả năng truy xuất, phân tích và dự báo.
Một cấu phần không thể thiếu trong hành trình này là kinh tế tuần hoàn. Theo chia sẻ của bà Nguyễn Thị Hoàng Nguyên, PGĐ Trung tâm thông tin, Phân tích Dự báo chiến lược và Dịch vụ công – Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động, tại webinar, kinh tế tuần hoàn không chỉ dừng lại ở tái chế hay xử lý rác thải, mà bắt đầu từ tư duy thiết kế: thiết kế sản phẩm, quy trình và mô hình tiêu dùng sao cho vòng đời tài nguyên được kéo dài, lượng chất thải được giảm thiểu và giá trị được tái tạo liên tục. Đây là cách tiếp cận giúp doanh nghiệp chuyển từ mô hình “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ” sang mô hình phát triển có trách nhiệm hơn với tài nguyên và môi trường.
Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm với thách thức lớn. Doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều “nút thắt” như năng suất lao động chưa cao, năng lực dữ liệu còn hạn chế, hạ tầng công nghệ chưa đồng đều, thiếu nhân lực chất lượng cao cho chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, cũng như khoảng cách giữa nhận thức và hành động.
Để vượt qua giai đoạn này, các chuyên gia tại webinar cho rằng doanh nghiệp cần bắt đầu từ ba chuyển dịch căn bản. Thứ nhất là chuyển dịch về tư duy lãnh đạo. Chuyển đổi kép không thể chỉ là nhiệm vụ của bộ phận công nghệ, truyền thông hay phát triển bền vững, mà phải trở thành ưu tiên chiến lược của ban lãnh đạo và hội đồng quản trị. Thứ hai là chuyển dịch về nền tảng dữ liệu. Dữ liệu cần được xem như một loại “hạ tầng sản xuất mới”, giúp doanh nghiệp đo lường chính xác hơn, ra quyết định nhanh hơn và minh bạch hơn. Thứ ba là chuyển dịch về cách triển khai: thay vì chạy theo quá nhiều sáng kiến phân tán, doanh nghiệp nên lựa chọn một số lĩnh vực có tác động lan tỏa cao như số hóa vận hành, tiết kiệm năng lượng, quản trị chuỗi cung ứng, logistics xanh, phát triển sản phẩm bền vững hoặc nâng cao năng lực đổi mới nội bộ.
Trong bối cảnh đó, việc công bố Top 10 Doanh nghiệp Đổi mới Sáng tạo và Kinh doanh hiệu quả và Top 10 Doanh nghiệp ESG Việt Nam Xanh trong các ngành kinh tế trọng điểm có ý nghĩa như một chỉ dấu tích cực cho cộng đồng doanh nghiệp. Những doanh nghiệp được ghi nhận không chỉ đại diện cho thành tích hiện tại, mà còn cho tinh thần tiên phong: dám thử nghiệm, dám thay đổi, dám đầu tư vào năng lực dài hạn và dám đặt trách nhiệm phát triển bền vững vào trung tâm chiến lược. Đây là những mô hình tham chiếu quan trọng để cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam nhìn thấy rằng ESG không phải là chi phí thuần túy, đổi mới sáng tạo không phải là khẩu hiệu, và chuyển đổi kép không phải là xu hướng xa vời.