56 quốc gia vừa đạt thỏa thuận lịch sử về lộ trình loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, nhằm ứng phó với khủng hoảng năng lượng toàn cầu.
Ngày 30/4, tại Hội nghị thượng đỉnh Santa Marta (Colombia), các quốc gia gồm EU, Na Uy, Anh, Singapore, Bangladesh, Brazil, Canada, Colombia, Philippines… đạt đồng thuận về loại bỏ nhiên liệu hóa thạch, sau gần một tuần thảo luận.
Bà Stientje van Veldhoven, Bộ trưởng Khí hậu Hà Lan – quốc gia đồng chủ trì hội nghị, cho biết biến động giá cả cùng tính phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu gây hệ lụy dai dẳng lên các nền kinh tế.
Bà nhấn mạnh việc chuyển đổi khỏi dầu, than, khí đốt là cấp thiết, nhằm củng cố an ninh năng lượng, giảm ảnh hưởng của những cú sốc tương tự khủng hoảng giá dầu đang diễn ra.
Các nước cũng thống nhất tiếp tục hợp tác, thành lập nhóm làm việc về lộ trình cụ thể của từng quốc gia, công cụ tài chính, cách thức phối hợp giữa nhà sản xuất – tiêu dùng và chuyển đổi lao động khi giảm sản xuất nhiên liệu hóa thạch.
Theo Carbon Brief, các nước này đại diện cho một phần ba nền kinh tế toàn cầu. Trong đó, phân nửa số tham gia là các nước sản xuất nhiên liệu hóa thạch. Họ sẽ phải trình kế hoạch giảm dần sản lượng. Tuy nhiên, kế hoạch này không bị ràng buộc về cấu trúc, cũng như thời hạn hoàn thành quá trình chuyển đổi.
Colombia đã công bố dự thảo lộ trình trong hội nghị và thành lập nhóm chuyên gia khoa học tư vấn cho các quốc gia. Nước này kỳ vọng giảm được 90% khí thải từ sử dụng năng lượng vào năm 2050, so với mốc 2015, nhờ chuyển đổi nhiên liệu hóa thạch và điện khí hóa giao thông. Lộ trình này đòi hỏi số vốn lên tới 10 tỷ USD mỗi năm, nhưng sẽ mang lại khoản tiết kiệm ròng khoảng 23 tỷ USD hàng năm cho Colombia từ năm 2050.
Tuần trước, Pháp trở thành nước phát triển đầu tiên công bố lộ trình quốc gia nhằm loại bỏ dần nhiên liệu hóa thạch.
Theo giới phân tích, tài chính là rào cản trong quá trình chuyển đổi của các quốc gia. Trong khi đó, nhóm nước đang phát triển ở Nam bán cầu phải đối mặt với chi phí vay cao và hạn chế tiếp cận vốn, ngay cả khi năng lượng tái tạo rẻ hơn nhiên liệu hóa thạch.
Về vấn đề này, nhóm công tác của liên minh các nước ủng hộ loại bỏ nhiên liệu hóa thạch sẽ tập trung tìm giải pháp để nước nghèo tránh “bẫy nợ”, huy động nguồn tài chính hỗ trợ chuyển đổi. Họ cũng xác định các khoản trợ cấp cho nhiên liệu hóa thạch. Hoạt động này được hỗ trợ bởi Viện nghiên cứu quốc tế về Phát triển Bền vững (IISD).
Một nhóm công tác khác sẽ tập trung vào thương mại tiêu dùng nhiên liệu hóa thạch. Họ sẽ được hỗ trợ bởi Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD).
Chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch từng được gần 200 quốc gia nhất trí tại Hội nghị thượng đỉnh khí hậu COP28 năm 2023. Tuy nhiên, các cuộc họp COP tiếp theo không thể thúc đẩy cam kết này, do sự ngăn chặn và không hợp tác từ nhóm quốc gia dầu mỏ Trung Đông, nhất là Arab Saudi.
Danh sách mời dự hội nghị tại Santa Marta lần này được chọn lọc kỹ lưỡng, dựa trên tinh thần ủng hộ lộ trình giảm thiểu nhiên liệu hóa thạch tại COP30. Bộ trưởng Môi trường Colombia Irene Vélez Torres cho biết Mỹ, Trung Quốc, Nga, Ấn Độ và các quốc gia Trung Đông không tham dự. Hội nghị chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch lần thứ hai sẽ diễn ra đầu năm tới, tại đảo Tuvalu thuộc Thái Bình Dương, do Ireland đồng chủ trì.
Bảo Bảo (theo AP, Carbon Brief, The Guardian)